Cala ni dauvakacalaka
Na vakabauta ni sa “gadrevi” me basika e dua na kena macala ni sa dede ni se bera ni basika.

Ni oti e tini na damudamu na rawa ni yaco ni loaloa e se 18/37 ga. Na wiriwiri e sega ni maroroya e dua na ivolatukutuku ka sega ni dinau e dua na ka.
Na cala
Ke sa basika vakatini na damudamuvakacalakaDamudamuVakacalaka saumi vata ena 18 na naba damudamu. VakaVaranise: rouge.Wilika taucoko →, e levu na dauqito era nanuma ni sa “gadrevi” me basika na loaloavakacalakaLoaloaVakacalaka saumi vata ena 18 na naba loaloa. VakaVaranise: noir.Wilika taucoko → ka ra vakacalaka kina. Eso tale era nanuma ni sa “katakata” na damudamu ka ra vakacalaka kina. Era vakasama rua tiko mai na dua na veitaravi sa oti ki na dua na wiri e se bera ni yaco. Na poloiyayaPoloNa polo lailai e biu ena sala me veibasai kei na rotor. Na polo ena gauna oqo e ivorine se Teflon, 18–21 mm.Wilika taucoko → e sega ni kila na tini na wiri sa oti; na tagaiyayaTagaDua vei ira na 37 na taga e tiko kina na naba ena rotor. E vakatokai tale ga: slot, cup.Wilika taucoko → e se tautauvata ga na kedra levu mai na dua na aua sa oti; na rawa ni yacofikaRawa ni yacoNa rawa ni yaco ni dua na kena macala, mai na 0 ki na 1 se 0% ki na 100%. Dua na naba: 1/37 = 2.70%.Wilika taucoko → ni loaloa e 18/37 me vaka tikoga.
Na vuna e vaka kina me dina
Ena gauna balavu na iwase ni damudamu kei na loaloa e voleka dina ki na 18/37 yadua. Na lawa ni naba levufikaLawa ni naba levuNa iwiliwili raraba ni kena macala e sega ni veisemati e voleka tiko ki na isau e namaki ni tubu na iwiliwili ni vakatovotovo.Wilika taucoko → e vakadeitaka. Ia na kena voleka e yaco ena kena vakawaiwaitaki, sega ni kena vakadodonutaki: ni oti tale e 1,000 na wiri na tini na damudamu e vo sa ka lailai sara ena iwase, sega ni ni a vakasotara na loaloa ia ni a tubu na levu ni ivakaraitaki. E sega ni dua na ka e vakalevutaka na rawa ni loaloa, ka na lawa ni naba levu e sega ni gadreva e dua.
Monte Carlo, 18 Okosita 1913
A basika e 26 na gauna veitaravi na loaloa ena dua na teveli ena Casino de Monte-Carlo. Mai na rauta ni loaloa ikatinikalima, era vakacalaka vakalevu na dauqito ena damudamu, vakaruataka ka vakaruataka tale, na wiri yadua e “dina cake” mai na kena i liu. A qaqa na kasino ena vica vata na milioni na franc. Na veitaravi oya e 1 ena 137 na milioni na kena rawa ni yaco mai na imatai ni loaloa, ka na rawa ni yaco me na yaco ena dua na gauna ena dua na kasino e vuravura e voleka ni dua. Oqo na vuna e vakatokai talega kina na cala ni dauvakacalaka me cala ni Monte Carlo.
E sega ni ka duatani. E yaco vakadua ena 44.
Era sa tekivu raica na dauqito. Sa “gadrevi” na damudamu.
Sa vakasosoqo na teveli. Na lavo ni vakacalaka ena damudamu e vakaruataki ni oti na yali yadua.
Sa yali na iyau levu. Na loaloa vou yadua e vakavuna me vaka sa dina cake na damudamu.
Sa cava na veitaravi. Sa qaqa na kasino ena vica vata na milioni na franc mai vei ira na tamata era vakacalaka me saqata e dua na veitaravi e sega ni rawa ni “kila” ni veitaravi tiko.
Na liga katakata
Na tokona ni dua na roka ni sa veitaravi tiko e cala vata ga ia vukici: e namaki me tomana na veitaravi ia sega ni me cava. Na dauvakadidike ni vakasama era vakatoka na liga katakatavakabauta calaLiga katakataNa vakabauta ni dua na veitaravi ni qaqa, se ni dua na kena macala, e vakavuna me rawa vakalevu cake e dua tale. Ena wiriwiri e cala ni dauvakacalaka e vukici.Wilika taucoko →, mai na dua na vakadidike ena 1985 nei Gilovich, Vallone kei Tversky ka ra a vakasaqara kina na veitaravi ena viritaki ni polo ena basketball ka ra sega ni kunea e dua e sivita na vanua vinaka ga. Ena 2018 o Miller kei Sanjurjo erau vakaraitaka ni a sega ni dodonu na vakatovotovo vakai koya: ena dua na ivolatukutuku lekaleka, na iwase ni basika sara ga ni oti e dua na basika e lailai sobu mai na nona iwiliwili raraba na dauviritaki ena iwiliwili raraba, o koya na dauqito e sega sara ni liga katakata e vaka me batabata vakalailai. Ni vakadodonutaki, na itukutuku vata ga e vakaraitaka e dua na liga katakata lailai. E dua na tamata e rawa ni katakata; na wiriwiri e sega ni dua na ituvaki me tiko kina. Eso na dauqito era vakabauta vata na ka rua, ni tomana na veitaravi me yacova ni sa “rui balavu” ka qai cava. Ena dua na wiriwiri dodonu na mataqali kece e tautauvata na nodra isau e namakifikaIsau e namakiNa kena macala raraba ena vakacalaka yadua ena gauna balavu. −1/37 ni lavo ni vakacalaka ena vakacalaka kece ena wiriwiri ni Iurope.Wilika taucoko → me vaka na digitaki ni roka ena viritaki ni lavo: −2.70% ni lavo ni vakacalaka.
Ena dua na teveli dina
O Croson kei Sundali (2005) erau raica e 18 na aua ni vidio ni maroroi mai na dua na teveli saivawiriwiriSaivaNa taga drokadroka dua e sega ni ubia e dua na vakacalaka saumi vata, dazini se duru; na vu ni tubu ni kasino. E vakatokai tale ga: saiva dua, 0.Wilika taucoko → rua ena dua na kasino levu mai Reno: 139 na dauqito era vakacalaka e 24,131 na gauna. Ena vakacalaka saumi vatavakacalakaVakacalaka saumi vataDamudamu/loaloa, tawa veiraurau/veiraurau, cecere/lolovira. 18 na naba, e saumi 1:1.Wilika taucoko →, era voleka ni wasei vakarua vakatautauvata na dauqito era muria na veitaravi lekaleka kei ira era saqata. Ni oti e lima ni mataqali vata veitaravi era dabe ki na saqata na veitaravi, ka ni oti e ono se levu cake, e 85% ni nodra vakacalaka e tiko ena yasana kadua. Era vakaraitaka talega na dauqito vata oqo na liga katakata me baleti ira vakai ira: ni oti e dua na qaqa ena naba era okata e 13.6 na naba ena wiri e tarava ena iwiliwili raraba, vakatauvatani kei na 9.2 ni oti e dua na yali. A sega ni dua na ivakatakilakila ni sega ni dodonu ena nodra wiriwiri, o koya e sega ni dua na ka oqo e veisautaka na ka e rawa ni namaka e dua vei ira.
E tuba ni kasino
Na ka vata oqo e basika ena vanua e lewai kina na ka dina. O Clotfelter kei Cook (1993) erau muria na qito ni naba ena veisiga mai Maryland: na lavo e vakacalakataki ena dua na naba e lutu sobu vakatotolo sara ni sa toki ka vica na vula me qai lesu tale, ia na toki e sega ni nanuma e dua na ka. O Chen, Moskowitz kei Shue (2016) era kunea vei ira na dauvakatulewa. Na turaganilewa ni veivakatitiqataki ni dro ena Amerika era rawa ni sivia me yacova e 3.3 na pasede na kedra rawa ni cakitaka e dua na kisi ke ra a vakadonuya na kena i liu. Na dauveilewai ni baseball e 1.5 na pasede e lailai sobu na kedra rawa ni kacivaka e dua na strike ni oti nodra kacivaka e dua, ka sivia vakarua na levu oya ena viritaki voleka. Ena dua na vakatovotovo vei ira na vakailesilesi ni dinau era saumi ena isau tautauvata, me yacova e 9% ni lewa e vukici ena sala oqo. A lako mai na kisi ena ivakatorocake e sega ni lewai, o koya na lewa e liu e sega ni tukuna e dua na ka me baleta na kena e tarava, me vaka ga na wiri e liu e sega ni tukuna e dua na ka me baleta na kena e tarava.

Na cala veibasai ni dauvakacalaka
Na dauvakasama o Ian Hacking (1987) a vakatoka e dua na ikatolu ni mataqali. E dua e curu ki na dua na rumu, raica e rua na daisi ni lutu ena ono rua ka nanuma ni sa vakalevu sara na nodrau viritaki. Na viritaki yadua e tautauvata na kena rawa me ono rua, na imatai ni yakavi se na ikaudolu, o koya na ka e raici e sega ni tukuna e dua na ka me baleta na balavu ni qito. Ena roulette na dauqito e yaco ki na dua na papa e vakaraitaka e walu na damudamu ka nanuma ni sa vica na aua na nona wiri tiko na teveli me rawa kina. Na cala e dau yaco e wilika na ka sa oti ki na wiri e tarava; na cala oqo e wilika e dua na ka e sega ni dau raici ki na ka sa oti e sega ni dua e raica.
E dua na dauvakadidike ni vakasama a vakabauta
E so na vuku era a tokona na cala oqo. Na dauvakadidike ni vakasama ni Jamani o Karl Marbe a dikeva e va na ivola ni sucu e 49,152 na sucu yadua, kunea ni veitaravi balavu duadua ni gone tagane se ni gone yalewa e 17, ka nanuma ni veitaravi balavu e sega ni dau yaco me vaka e vakatara na vanua vinaka ga, o koya na veitaravi e vakalevutaka na rawa ni yaco ni kena kadua. Na vanua vinaka ga e tukuna e dua tale na ka: ena 196,608 na sucu na veitaravi ni 17 se levu cake e basika e rauta ni va na gauna ena lima. A kunea o Marbe na irairai dina ni dua na veitaravi e yaco wale ga. O Epstein (2013) e talanoataka tale na kisi oqo; na Rawa ni Yaco ni Veitaravi e solia na kena mataqali ena roulette.

Na vanua e sega ni yaco kina na cala
Ke a sega ni dodonu vakayago na wiriwiri, ena tukuna e dua na ka na wiri sa oti, ni ra na ivakadinadina me baleta na taga ka sega ni vanua vinaka. Oqori na ulutaga ni Valenivakadidike, ka e gadreva e vica vata na udolu na wiri mai na dua ga na wiriwiri e kilai me rawa ni tukuna e dua na ka. Ena dua na veitaravi ni tini na damudamu ena dua na wiriwiri e sega ni kilai, na vakamacala ni sega ni dodonu e lailai sara na kena rawa mai na vakamacala ni vanua vinaka ga.
Taro
Sega. E yaco ena ka kece e sega ni veisemati ka vakavuqa: daisi, lavo e viritaki, naba ni lotari.
Na iwase erau na voleka. Na nomuni kena macala ena se rauta ga ni −2.70% ni lavo o ni a vakacalakataka.
E sega ni dua na lawa ni iwiliwili raraba. E tiko na lawa ni naba levu, ka e cakacaka ena kena vakawaiwaitaki.
Marau ena Fika
Mo ni vakatovotovotaka mada vakai kemuni. E lobi tu na kena isau yadua; dou dolava ni dou sa vakarau.
Ni oti e 10 na biliraki ni dua na ilavo, e 7 na ulu ka 3 na bui. Ni oti e 1,000 na biliraki, e 517 na ulu ka 483 na bui. Sa rawa beka ni muria tale na bui?
Vakaraitaka na isau
Isau Sega. Na duidui e tubu mai na 4 ki na 34. Na ivakatautauvata ga e voleka cake ki na tautauvata.
Na ivakatautauvata ni ulu kei na bui e lutu mai na 7/3, rauta ni 2.33, ki na 517/483, rauta ni 1.07. Oqori na lawa ni naba levufikaLawa ni naba levuNa iwiliwili raraba ni kena macala e sega ni veisemati e voleka tiko ki na isau e namaki ni tubu na iwiliwili ni vakatovotovo.Wilika taucoko → e cakacaka tiko.
Na duidui e rau maliwa e tubu, mai na 4 ki na 34. Ena dua na ilavo dodonu e dua na duidui e rauta ni 30 ni oti e 1,000 na biliraki e ka vakaivakarau: na duidui e dau yaco e tubu vakavoleka me vaka na kena wakalavo (square root) ni iwiliwili ni biliraki, ia na ivakatautauvata e toso tiko ki na 1.
E sega ni dua na ka e dreta lesu na bui. Na levu ni ulu ena itekitekivu e vakalailaitaki ena 990 na biliraki e tarava, ka sega ni vakadodonutaki.
Biliraka e dua na ilavo vakava ka raica ga na biliraki e tarava vakadodonu e dua na ulu. E vica na iwase vei ira e ulu? Cakacakataka ena veiituvatuva yadua mai na 16 e rawa ka taura na iwiliwili raraba ni iwase. E 50% beka?
Vakaraitaka na isau
Isau Sega. E 17/42, rauta ni 40.5%. Ni raici vakaoqo, e vaka me batabata e dua na ilavo dodonu ni oti e dua na ulu.
Lisitaka na 16 na ituvatuva (U = ulu, B = bui). Rua vei ira, BBBB kei na BBBU, e sega kina e dua na ulu ena imatai ni tolu na biliraki, sa sega kina ni dua na ka e tarava e dua na ulu; e vo e 14.
Ena yadua, taura na biliraki e tarava e dua na ulu ka kunea na iwase e ulu. Na UUUU e solia na 3 mai na 3. Na UUUB e solia na 2 mai na 3. Na UBUB e solia na 0 mai na 2. Ni raici kece na 14: e ono na ituvatuva e solia na 0, va e solia na 1/2, dua e solia na 2/3 ka tolu e solia na 1 (UUUU, BUUU kei na BBUU).
Wilika vata na iwase: 4 × 1/2 + 2/3 + 3 = 17/3. Wasea ena 14: 17/42 ≈ 40.5%.
E sega ni dua na biliraki e vukea na bui; na yadua e 50–50. Na kena veidrodro e lako mai na kena taura na iwiliwili raraba ena ituvatuva yadua: na ituvatuva e sinai ena ulu e levu na kena biliraki me raici ia e wili vakadua ga, me vaka sara ga na ituvatuva e dua ga kina. Rau a vakaraitaka o Miller kei Sanjurjo (2018) ni vakadidike ni liga katakata ena 1985 a vakatagedegede nodra dauqito basketball ena sala oqo, sa ra a dau tamera vakalailai cake sara ga na dauqito a vaka me ra sega ni tamera cake mai na veiwalitaki.
Ivakamamarau

Vakawaiwaitaki, sega ni vakadodonutaki. Na wiriwiri e sega ni dinau e dua na ka.
Vuna ni itukutuku
- Feller, W. An Introduction to Probability Theory and Its Applications, Vol. 1.
- Schwartz, D. G. Roll the Bones: The History of Gambling.
- Ethier, S. N. The Doctrine of Chances: Probabilistic Aspects of Gambling.
- Epstein, R. A. The Theory of Gambling and Statistical Logic, 2nd ed.
- Croson, R. & Sundali, J. “The gambler’s fallacy and the hot hand: empirical data from casinos.”
- Chen, D. L., Moskowitz, T. J. & Shue, K. “Decision making under the gambler’s fallacy: evidence from asylum judges, loan officers, and baseball umpires.”
- Clotfelter, C. T. & Cook, P. J. “The ‘gambler’s fallacy’ in lottery play.”
- Gilovich, T., Vallone, R. & Tversky, A. “The hot hand in basketball: on the misperception of random sequences.”
- Miller, J. B. & Sanjurjo, A. “Surprised by the hot hand fallacy? A truth in the law of small numbers.”
- Hacking, I. “The inverse gambler’s fallacy: the argument from design. The anthropic principle applied to Wheeler universes.”